Μαμούθ δαπάνες 366 εκατ. δολαρίων από τον Musk, «δωροδοκία» 5.000 δολαρίων από τον Trump και η πλατφόρμα X σε ρόλο τηλεβόα – Πώς το χρήμα και τα social media τελειώνουν την ελεύθερη ψήφο των Αμερικανών πολιτών
Στις ενδιάμεσες εκλογές του 2026, ο Elon Musk εισήλθε για άλλη μια φορά στην πολιτική αρένα με τεράστιους οικονομικούς πόρους.
Μόνο από τον Ιούλιο, έχει δαπανήσει περίπου 276 εκατομμύρια δολάρια για την υποστήριξη των Ρεπουμπλικανών, ανεβάζοντας τις συνολικές του δαπάνες στον εκλογικό κύκλο του 2026 σε περίπου 366 εκατομμύρια δολάρια.
Εδώ είναι που η προειδοποίηση του πρώην προέδρου Joe Biden για την εμφάνιση μιας «τεχνολογικής-βιομηχανικής ολιγαρχίας» στις ΗΠΑ ξεπερνά την πολιτική ρητορική και γίνεται ένα απτό ζήτημα: η οικονομική ισχύς, η μιντιακή ισχύς και η πολιτική ισχύς συγκλίνουν στο ίδιο σημείο.
Στην τελευταία επίσημη ομιλία του ως πρόεδρου των ΗΠΑ στις 15 Ιανουαρίου 2025, ο Joe Biden έκανε μια δήλωση που ενδεχομένως να μην έλαβε τη δέουσα προσοχή μέσα στον θόρυβο γύρω από το τέλος της προεδρίας του: «Σήμερα, μια ολιγαρχία ακραίου πλούτου, εξουσίας και επιρροής διαμορφώνεται στην Αμερική, η οποία απειλεί ολόκληρη τη δημοκρατία μας, τα θεμελιώδη δικαιώματά μας και τις ελευθερίες μας».
Κατά την άποψη του Biden, αυτή η αναδυόμενη ολιγαρχία αποτελείται από πλούτο, εξουσία, καθώς και τεχνολογική και μιντιακή επιρροή.
Στην ίδια ομιλία, ο Biden προειδοποίησε επίσης για τον κίνδυνο που εγκυμονεί η άνοδος ενός «τεχνολογικού-βιομηχανικού συμπλέγματος» — μιας δομής που, όπως υποστήριξε, θα μπορούσε να επηρεάσει την αμερικανική πολιτική ζωή μέσω της συγκέντρωσης οικονομικής και τεχνολογικής ισχύος και της διάδοσης παραπληροφόρησης.
Τώρα, λιγότερο από δύο χρόνια αργότερα, η σημασία αυτής της προειδοποίησης ίσως είναι ευκολότερο να διαφανεί.
Ο Elon Musk, ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο και ιδιοκτήτης εταιρειών στρατηγικής σημασίας στους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας, του διαστήματος και των επικοινωνιών, καθώς και της πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης X, δαπάνησε περισσότερα από 277 εκατομμύρια δολάρια υποστηρίζοντας τον Trump και άλλους Ρεπουμπλικανούς υποψηφίους στις προεδρικές εκλογές του 2024.
Ανεδείχθη στον μεγαλύτερο μεμονωμένο οικονομικό υποστηρικτή εκείνου του εκλογικού κύκλου.
Αυτό όμως δεν ήταν το τέλος της ιστορίας.
Στις ενδιάμεσες εκλογές του 2026, ο Musk εισήλθε για άλλη μια φορά στην πολιτική αρένα με τεράστιους οικονομικούς πόρους.
Ρεπορτάζ του Reuters δείχνει ότι μόνο από τον Ιούλιο φέτος, έχει δαπανήσει περίπου 276 εκατομμύρια δολάρια υποστηρίζοντας τους Ρεπουμπλικανούς, ανεβάζοντας τη συνολική πολιτική του δαπάνη στον εκλογικό κύκλο του 2026 σε περίπου 366 εκατομμύρια δολάρια.
Πιο πρόσφατες αναφορές έχουν υποδείξει μάλιστα ότι δίκτυα PAC (Επιτροπών Πολιτικής Δράσης) που υποστηρίζονται από τον ίδιο έχουν διοχετεύσει περισσότερα από 400 εκατομμύρια δολάρια προς την προεκλογική διαφήμιση των Ρεπουμπλικανών.
Όταν η οικονομική ισχύς ενός ατόμου γίνεται τόσο δυσανάλογη σε σύγκριση με εκείνη εκατομμυρίων απλών πολιτών, ώστε ένα μόνο πρόσωπο να μπορεί να δαπανά εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για να διαμορφώσει το εκλογικό περιβάλλον, μπορεί η πολιτική ισότητα μεταξύ των πολιτών να γίνει ακόμα κατανοητή με την παραδοσιακή της έννοια;
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η προειδοποίηση του Biden αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Από την «ψήφο του λαού» στην «αγορά υποσχέσεων»
Δημοκρατία δεν σημαίνει απλώς ότι οι πολίτες προσέρχονται στις κάλπες κάθε δύο ή τέσσερα χρόνια και επιλέγουν ένα όνομα.
Η δημοκρατία έχει νόημα όταν, πριν φτάσουν στην κάλπη, οι πολίτες έχουν πρόσβαση σε ένα σχετικά ισότιμο πεδίο ανταγωνισμού όσον αφορά την πληροφόρηση, τη διαφήμιση, τον πολιτικό ανταγωνισμό και την ευκαιρία να ακουστούν.
Εάν ένας υποψήφιος μπορεί να αξιοποιήσει εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε οικονομική υποστήριξη, να αναπτύξει χιλιάδες εργαζόμενους εκστρατείας στο πεδίο και ταυτόχρονα να έχει πρόσβαση σε μια τεράστια πλατφόρμα επικοινωνίας, το ζήτημα δεν είναι πλέον μια απλή «προεκλογική εισφορά».
Είναι μια αλλαγή στην κλίμακα της πολιτικής εξουσίας.
Ο Musk δεν είναι ένας απλός πολιτικός δωρητής.
Κατέχει επίσης μία από τις σημαντικότερες πλατφόρμες επικοινωνίας στον κόσμο.
Στις εκλογές του 2024, αυτός ο συνδυασμός πλούτου και ιδιοκτησίας μέσων ενημέρωσης του επέτρεψε όχι μόνο να παράσχει εκτεταμένη οικονομική υποστήριξη, αλλά και να χρησιμοποιήσει την πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης X για να προωθήσει πολιτικά τον Trump.
Η «Washington Post» έγραφε τότε ότι η πλατφόρμα είχε μετατραπεί ουσιαστικά σε ένα τεράστιο προεκλογικό τηλεβόα για τον Trump.
Εδώ είναι που η έννοια της «τεχνολογικής-βιομηχανικής ολιγαρχίας» ξεπερνά την πολιτική ρητορική και γίνεται ένα απτό ζήτημα: η οικονομική ισχύς, η μιντιακή ισχύς και η πολιτική ισχύς συγκλίνουν σε ένα μέρος.
Ο κίνδυνος δεν έγκειται απαραίτητα στο γεγονός ότι ένας δισεκατομμυριούχος υποστηρίζει έναν υποψήφιο.
Έγκειται στη δυνατότητα ο πλούτος, η ιδιοκτησία πλατφόρμας, η πρόσβαση σε δεδομένα, η διαφημιστική ικανότητα και η πολιτική επιρροή να γίνουν μέρη μιας ενιαίας αλυσίδας εξουσίας.
Υπό τέτοιες συνθήκες, οι απλοί πολίτες δεν ανταγωνίζονται πλέον μόνο έναν υποψήφιο• αντιμετωπίζουν ένα ολόκληρο οικοσύστημα χρήματος, τεχνολογίας, μέσων ενημέρωσης και εξουσίας.
Σε αυτό το υπόβαθρο, η πρόσφατη προεκλογική υπόσχεση του Τραμπ αξίζει επίσης εξέταση.
Ανακοίνωσε ότι εάν οι Ρεπουμπλικανοί διατηρήσουν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, θα καταβάλει 5.000 δολάρια σε κάθε Αμερικανό ενήλικα, αποκαλώντας την πρόταση «Mέρισμα Trump» (Trump Dividend).
Τουλάχιστον με πολιτικούς όρους, αυτή η υπόσχεση αντιπροσωπεύει μια αξιοσημείωτη μετατόπιση στη σχέση μεταξύ πολιτικών και ψηφοφόρων.
Ο Trump ουσιαστικά υπόσχεται ότι η πολιτική νίκη ενός κόμματος θα συνοδεύεται από απευθείας χρηματικές πληρωμές στους πολίτες.
Νομικά, φυσικά, αυτή η υπόσχεση δεν συνιστά από μόνη της εξαγορά ψήφων, καθώς οι πληρωμές υποτίθεται ότι θα γίνουν ανεξάρτητα από το ποιον ψήφισε ένα άτομο ή αν ψήφισε καθόλου, ενώ η εφαρμογή της θα απαιτούσε την έγκριση του Κογκρέσου.
Αλλά ένα διαφορετικό ερώτημα προκύπτει από πολιτική σκοπιά: όταν ο εκλογικός ανταγωνισμός συνδέεται με υποσχέσεις άμεσων χρηματικών πληρωμών, μήπως η δημόσια πολιτική μετατρέπεται σε ένα είδος αγοράς στην οποία η πολιτική εξουσία και οι ψηφοφόροι ανταλλάσσουν οφέλη;
Αυτό το ερώτημα γίνεται σοβαρότερο όταν εξετάζεται παράλληλα με τον αυξανόμενο ρόλο των πλούσιων επιχειρηματιών της τεχνολογίας.
Από τη μία πλευρά, ένας δισεκατομμυριούχος της τεχνολογίας εισέρχεται στις εκλογές με εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για να ενισχύσει το πολιτικό αποτέλεσμα που ευνοεί.
Από την άλλη, ο πρόεδρος υπόσχεται στους ψηφοφόρους χιλιάδες δολάρια για να εξασφαλίσει τη νίκη του κόμματός του.
Και στις δύο περιπτώσεις, το χρήμα εισέρχεται σε μια πολιτική σχέση με τρόπο που δεν θα έπρεπε να εκτοπίζει την κρίση των πολιτών για τις πολιτικές, την απόδοση και το μέλλον της χώρας.
Η διάκριση, ωστόσο, είναι σημαντική.
Τα χρήματα του Musk είναι ιδιωτικό κεφάλαιο που δαπανάται για να επηρεάσει τον πολιτικό ανταγωνισμό• η υπόσχεση του Trump περιλαμβάνει τη χρήση δημοσίων πόρων και θα απαιτούσε μια νομική διαδικασία για να εφαρμοστεί. Επομένως, τα δύο δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ταυτόσημα.
Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, ωστόσο, και οι δύο εξελίξεις θέτουν το ίδιο ερώτημα: τι συμβαίνει στην ποιότητα της δημοκρατικής επιλογής όταν το χρήμα γίνεται μία από τις σημαντικότερες γλώσσες επικοινωνίας μεταξύ πολιτικών και πολιτών;
Αυτό είναι το ερώτημα που φέρνει ξανά στο επίκεντρο την προειδοποίηση του Biden.
Ομηρία πλούσιων δωρητών και λόμπι
Οι ΗΠΑ παλεύουν εδώ και καιρό με την επιρροή των πλούσιων ατόμων στην πολιτική.
Το νέο ζήτημα δεν είναι απλώς το ποσό των εμπλεκόμενων χρημάτων, αλλά η ταχύτητα, η κλίμακα και ο συνδυασμός της εξουσίας.
Σήμερα, ένας δισεκατομμυριούχος μπορεί ταυτόχρονα να ελέγχει τεράστιους οικονομικούς πόρους, εταιρείες τεχνολογίας στρατηγικής σημασίας, μια πλατφόρμα επικοινωνίας, εκατομμύρια ακολούθους και ένα δίκτυο εκλογικών οργανώσεων.
Αυτή η συγκέντρωση εξουσίας ξεπερνά την παραδοσιακή πρακτική των πλούσιων ιδιωτών που ασκούν πιέσεις (lobbying) σε πολιτικούς ηγέτες.
Για τον λόγο αυτό, η προειδοποίηση του Biden για ένα «τεχνολογικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα» δεν μπορεί να απορριφθεί ως μια απλή πολιτική φράση που ειπώθηκε τις τελευταίες ημέρες της προεδρίας του.
Ήταν μια προειδοποίηση για ένα μέλλον στο οποίο η τεχνολογία δεν θα αποτελούσε μόνο εργαλείο επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων, αλλά και μέσο οργάνωσης της πολιτικής εξουσίας.
Σήμερα, ένα πραγματικό παράδειγμα αυτού του μέλλοντος εξελίσσεται ενώπιον του αμερικανικού κοινού.
Ο Trump βασίζεται σε τεράστιους οικονομικούς πόρους για να διατηρήσει τη ρεπουμπλικανική πλειοψηφία στο Κογκρέσο, ενώ ο Elon Musk δαπανά εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για τον ίδιο στόχο.
Παράλληλα, ο Trump επιδιώκει να μετατρέψει τις ενδιάμεσες εκλογές σε δημοψήφισμα για τον ίδιο, συνδέοντας τη χρηματική του υπόσχεση των 5.000 δολαρίων με μια νίκη των Ρεπουμπλικανών.
Το Reuters τονίζει επίσης ότι, τις τελευταίες εβδομάδες της εκστρατείας, ο Trump έχει τοποθετήσει τον εαυτό του στο επίκεντρο των προσπαθειών συσπείρωσης των Ρεπουμπλικανών ψηφοφόρων.
Το κεντρικό ζήτημα, επομένως, δεν είναι ούτε ο ίδιος ο Musk ούτε ο Trump προσωπικά.
Είναι ένα σύστημα που επιτρέπει στον ιδιωτικό πλούτο να μετατρέπεται σε πολιτική ισχύ σε τεράστια κλίμακα, ενώ η πολιτική ισχύς, με τη σειρά της, μπορεί να μετατοπίζεται προς τη διατήρηση και την επέκταση των συμφερόντων εκείνων που κατέχουν αυτόν τον πλούτο. Αυτό είναι ακριβώς το σημείο στο οποίο η δημοκρατία πρέπει να παραμείνει σε εγρήγορση.
Εξασθενεί η δημοκρατία όταν η ψήφος του λαού χάνει το νόημά της;
Όχι απαραίτητα. Κάποιες φορές η δημοκρατία εξασθενεί σταδιακά ενώ η ίδια η ψήφος παραμένει ανέπαφη, αλλά το περιβάλλον στο οποίο οι ψηφοφόροι διαμορφώνουν τις επιλογές τους επηρεάζεται υπερβολικά από εκείνους που κατέχουν πλούτο και εξουσία.
Η κάλπη μπορεί να παραμένει ανέγγιχτη, αλλά αν το πεδίο πάνω στο οποίο διαμορφώνονται οι πολιτικές επιλογές γίνει άνισο, η υγεία της δημοκρατίας δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο από την ακεραιότητα της κάλπης.
Από αυτή τη σκοπιά, όσα συμβαίνουν σήμερα στις ΗΠΑ δεν μπορούν να κατανοηθούν απλώς ως συνεργασία μεταξύ Trump και Musk ή ως ανταγωνισμός μεταξύ Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών.
Είναι μια πολύ ευρύτερη δοκιμασία για το αμερικανικό πολιτικό σύστημα: θα διευρύνουν η τεχνολογία και ο πλούτος την ισχύ των πολιτών ή την ισχύ εκείνων που κατέχουν την τεχνολογία;
Εάν η απάντηση είναι το δεύτερο, η προειδοποίηση του Biden αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Μια ολιγαρχία δεν ξεκινά απαραίτητα με την κατάργηση των εκλογών.
Μπορεί να ξεκινήσει όταν το χρήμα, οι πλατφόρμες και η πολιτική εξουσία διαπλέκονται τόσο στενά, ώστε οι απλοί πολίτες να μην έχουν πλέον στην πράξη μια ισότιμη ψήφο, αλλά μια ψήφο με μειωμένη επιρροή.
Αυτή ίσως είναι μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις που αντιμετωπίζει η Αμερική σήμερα: μια χώρα που θεωρεί τον εαυτό της μία από τις παλαιότερες σύγχρονες δημοκρατίες του κόσμου πρέπει τώρα να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα.
Στην εποχή των δισεκατομμυριούχων της τεχνολογίας, τι είναι αυτό που θα εμποδίσει τον πλούτο από το να μετατραπεί σε πολιτική εξουσία, και την πολιτική εξουσία από το να γίνει οικονομικό προνόμιο;
Αυτό ακριβώς ήταν το ερώτημα που έθεσε ο Biden παραμονές της αποχώρησής του από την προεδρία.
Η απάντηση, ωστόσο, δεν μπορεί πλέον να βρεθεί σε αποχαιρετιστήριες ομιλίες. Διαμορφώνεται στις ίδιες τις εκλογές και στη σχέση μεταξύ χρήματος, τεχνολογίας και της ψήφου του λαού.
www.bankingnews.gr
Μόνο από τον Ιούλιο, έχει δαπανήσει περίπου 276 εκατομμύρια δολάρια για την υποστήριξη των Ρεπουμπλικανών, ανεβάζοντας τις συνολικές του δαπάνες στον εκλογικό κύκλο του 2026 σε περίπου 366 εκατομμύρια δολάρια.
Εδώ είναι που η προειδοποίηση του πρώην προέδρου Joe Biden για την εμφάνιση μιας «τεχνολογικής-βιομηχανικής ολιγαρχίας» στις ΗΠΑ ξεπερνά την πολιτική ρητορική και γίνεται ένα απτό ζήτημα: η οικονομική ισχύς, η μιντιακή ισχύς και η πολιτική ισχύς συγκλίνουν στο ίδιο σημείο.
Στην τελευταία επίσημη ομιλία του ως πρόεδρου των ΗΠΑ στις 15 Ιανουαρίου 2025, ο Joe Biden έκανε μια δήλωση που ενδεχομένως να μην έλαβε τη δέουσα προσοχή μέσα στον θόρυβο γύρω από το τέλος της προεδρίας του: «Σήμερα, μια ολιγαρχία ακραίου πλούτου, εξουσίας και επιρροής διαμορφώνεται στην Αμερική, η οποία απειλεί ολόκληρη τη δημοκρατία μας, τα θεμελιώδη δικαιώματά μας και τις ελευθερίες μας».
Κατά την άποψη του Biden, αυτή η αναδυόμενη ολιγαρχία αποτελείται από πλούτο, εξουσία, καθώς και τεχνολογική και μιντιακή επιρροή.
Στην ίδια ομιλία, ο Biden προειδοποίησε επίσης για τον κίνδυνο που εγκυμονεί η άνοδος ενός «τεχνολογικού-βιομηχανικού συμπλέγματος» — μιας δομής που, όπως υποστήριξε, θα μπορούσε να επηρεάσει την αμερικανική πολιτική ζωή μέσω της συγκέντρωσης οικονομικής και τεχνολογικής ισχύος και της διάδοσης παραπληροφόρησης.
Τώρα, λιγότερο από δύο χρόνια αργότερα, η σημασία αυτής της προειδοποίησης ίσως είναι ευκολότερο να διαφανεί.
Ο Elon Musk, ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο και ιδιοκτήτης εταιρειών στρατηγικής σημασίας στους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας, του διαστήματος και των επικοινωνιών, καθώς και της πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης X, δαπάνησε περισσότερα από 277 εκατομμύρια δολάρια υποστηρίζοντας τον Trump και άλλους Ρεπουμπλικανούς υποψηφίους στις προεδρικές εκλογές του 2024.
Ανεδείχθη στον μεγαλύτερο μεμονωμένο οικονομικό υποστηρικτή εκείνου του εκλογικού κύκλου.
Αυτό όμως δεν ήταν το τέλος της ιστορίας.
Στις ενδιάμεσες εκλογές του 2026, ο Musk εισήλθε για άλλη μια φορά στην πολιτική αρένα με τεράστιους οικονομικούς πόρους.
Ρεπορτάζ του Reuters δείχνει ότι μόνο από τον Ιούλιο φέτος, έχει δαπανήσει περίπου 276 εκατομμύρια δολάρια υποστηρίζοντας τους Ρεπουμπλικανούς, ανεβάζοντας τη συνολική πολιτική του δαπάνη στον εκλογικό κύκλο του 2026 σε περίπου 366 εκατομμύρια δολάρια.
Πιο πρόσφατες αναφορές έχουν υποδείξει μάλιστα ότι δίκτυα PAC (Επιτροπών Πολιτικής Δράσης) που υποστηρίζονται από τον ίδιο έχουν διοχετεύσει περισσότερα από 400 εκατομμύρια δολάρια προς την προεκλογική διαφήμιση των Ρεπουμπλικανών.
Όταν η οικονομική ισχύς ενός ατόμου γίνεται τόσο δυσανάλογη σε σύγκριση με εκείνη εκατομμυρίων απλών πολιτών, ώστε ένα μόνο πρόσωπο να μπορεί να δαπανά εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για να διαμορφώσει το εκλογικό περιβάλλον, μπορεί η πολιτική ισότητα μεταξύ των πολιτών να γίνει ακόμα κατανοητή με την παραδοσιακή της έννοια;
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η προειδοποίηση του Biden αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Από την «ψήφο του λαού» στην «αγορά υποσχέσεων»
Δημοκρατία δεν σημαίνει απλώς ότι οι πολίτες προσέρχονται στις κάλπες κάθε δύο ή τέσσερα χρόνια και επιλέγουν ένα όνομα.
Η δημοκρατία έχει νόημα όταν, πριν φτάσουν στην κάλπη, οι πολίτες έχουν πρόσβαση σε ένα σχετικά ισότιμο πεδίο ανταγωνισμού όσον αφορά την πληροφόρηση, τη διαφήμιση, τον πολιτικό ανταγωνισμό και την ευκαιρία να ακουστούν.
Εάν ένας υποψήφιος μπορεί να αξιοποιήσει εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε οικονομική υποστήριξη, να αναπτύξει χιλιάδες εργαζόμενους εκστρατείας στο πεδίο και ταυτόχρονα να έχει πρόσβαση σε μια τεράστια πλατφόρμα επικοινωνίας, το ζήτημα δεν είναι πλέον μια απλή «προεκλογική εισφορά».
Είναι μια αλλαγή στην κλίμακα της πολιτικής εξουσίας.
Ο Musk δεν είναι ένας απλός πολιτικός δωρητής.
Κατέχει επίσης μία από τις σημαντικότερες πλατφόρμες επικοινωνίας στον κόσμο.
Στις εκλογές του 2024, αυτός ο συνδυασμός πλούτου και ιδιοκτησίας μέσων ενημέρωσης του επέτρεψε όχι μόνο να παράσχει εκτεταμένη οικονομική υποστήριξη, αλλά και να χρησιμοποιήσει την πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης X για να προωθήσει πολιτικά τον Trump.
Η «Washington Post» έγραφε τότε ότι η πλατφόρμα είχε μετατραπεί ουσιαστικά σε ένα τεράστιο προεκλογικό τηλεβόα για τον Trump.
Εδώ είναι που η έννοια της «τεχνολογικής-βιομηχανικής ολιγαρχίας» ξεπερνά την πολιτική ρητορική και γίνεται ένα απτό ζήτημα: η οικονομική ισχύς, η μιντιακή ισχύς και η πολιτική ισχύς συγκλίνουν σε ένα μέρος.
Ο κίνδυνος δεν έγκειται απαραίτητα στο γεγονός ότι ένας δισεκατομμυριούχος υποστηρίζει έναν υποψήφιο.
Έγκειται στη δυνατότητα ο πλούτος, η ιδιοκτησία πλατφόρμας, η πρόσβαση σε δεδομένα, η διαφημιστική ικανότητα και η πολιτική επιρροή να γίνουν μέρη μιας ενιαίας αλυσίδας εξουσίας.
Υπό τέτοιες συνθήκες, οι απλοί πολίτες δεν ανταγωνίζονται πλέον μόνο έναν υποψήφιο• αντιμετωπίζουν ένα ολόκληρο οικοσύστημα χρήματος, τεχνολογίας, μέσων ενημέρωσης και εξουσίας.
Σε αυτό το υπόβαθρο, η πρόσφατη προεκλογική υπόσχεση του Τραμπ αξίζει επίσης εξέταση.
Ανακοίνωσε ότι εάν οι Ρεπουμπλικανοί διατηρήσουν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, θα καταβάλει 5.000 δολάρια σε κάθε Αμερικανό ενήλικα, αποκαλώντας την πρόταση «Mέρισμα Trump» (Trump Dividend).
Τουλάχιστον με πολιτικούς όρους, αυτή η υπόσχεση αντιπροσωπεύει μια αξιοσημείωτη μετατόπιση στη σχέση μεταξύ πολιτικών και ψηφοφόρων.
Ο Trump ουσιαστικά υπόσχεται ότι η πολιτική νίκη ενός κόμματος θα συνοδεύεται από απευθείας χρηματικές πληρωμές στους πολίτες.
Νομικά, φυσικά, αυτή η υπόσχεση δεν συνιστά από μόνη της εξαγορά ψήφων, καθώς οι πληρωμές υποτίθεται ότι θα γίνουν ανεξάρτητα από το ποιον ψήφισε ένα άτομο ή αν ψήφισε καθόλου, ενώ η εφαρμογή της θα απαιτούσε την έγκριση του Κογκρέσου.
Αλλά ένα διαφορετικό ερώτημα προκύπτει από πολιτική σκοπιά: όταν ο εκλογικός ανταγωνισμός συνδέεται με υποσχέσεις άμεσων χρηματικών πληρωμών, μήπως η δημόσια πολιτική μετατρέπεται σε ένα είδος αγοράς στην οποία η πολιτική εξουσία και οι ψηφοφόροι ανταλλάσσουν οφέλη;
Αυτό το ερώτημα γίνεται σοβαρότερο όταν εξετάζεται παράλληλα με τον αυξανόμενο ρόλο των πλούσιων επιχειρηματιών της τεχνολογίας.
Από τη μία πλευρά, ένας δισεκατομμυριούχος της τεχνολογίας εισέρχεται στις εκλογές με εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για να ενισχύσει το πολιτικό αποτέλεσμα που ευνοεί.
Από την άλλη, ο πρόεδρος υπόσχεται στους ψηφοφόρους χιλιάδες δολάρια για να εξασφαλίσει τη νίκη του κόμματός του.
Και στις δύο περιπτώσεις, το χρήμα εισέρχεται σε μια πολιτική σχέση με τρόπο που δεν θα έπρεπε να εκτοπίζει την κρίση των πολιτών για τις πολιτικές, την απόδοση και το μέλλον της χώρας.
Η διάκριση, ωστόσο, είναι σημαντική.
Τα χρήματα του Musk είναι ιδιωτικό κεφάλαιο που δαπανάται για να επηρεάσει τον πολιτικό ανταγωνισμό• η υπόσχεση του Trump περιλαμβάνει τη χρήση δημοσίων πόρων και θα απαιτούσε μια νομική διαδικασία για να εφαρμοστεί. Επομένως, τα δύο δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ταυτόσημα.
Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, ωστόσο, και οι δύο εξελίξεις θέτουν το ίδιο ερώτημα: τι συμβαίνει στην ποιότητα της δημοκρατικής επιλογής όταν το χρήμα γίνεται μία από τις σημαντικότερες γλώσσες επικοινωνίας μεταξύ πολιτικών και πολιτών;
Αυτό είναι το ερώτημα που φέρνει ξανά στο επίκεντρο την προειδοποίηση του Biden.
Ομηρία πλούσιων δωρητών και λόμπι
Οι ΗΠΑ παλεύουν εδώ και καιρό με την επιρροή των πλούσιων ατόμων στην πολιτική.
Το νέο ζήτημα δεν είναι απλώς το ποσό των εμπλεκόμενων χρημάτων, αλλά η ταχύτητα, η κλίμακα και ο συνδυασμός της εξουσίας.
Σήμερα, ένας δισεκατομμυριούχος μπορεί ταυτόχρονα να ελέγχει τεράστιους οικονομικούς πόρους, εταιρείες τεχνολογίας στρατηγικής σημασίας, μια πλατφόρμα επικοινωνίας, εκατομμύρια ακολούθους και ένα δίκτυο εκλογικών οργανώσεων.
Αυτή η συγκέντρωση εξουσίας ξεπερνά την παραδοσιακή πρακτική των πλούσιων ιδιωτών που ασκούν πιέσεις (lobbying) σε πολιτικούς ηγέτες.
Για τον λόγο αυτό, η προειδοποίηση του Biden για ένα «τεχνολογικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα» δεν μπορεί να απορριφθεί ως μια απλή πολιτική φράση που ειπώθηκε τις τελευταίες ημέρες της προεδρίας του.
Ήταν μια προειδοποίηση για ένα μέλλον στο οποίο η τεχνολογία δεν θα αποτελούσε μόνο εργαλείο επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων, αλλά και μέσο οργάνωσης της πολιτικής εξουσίας.
Σήμερα, ένα πραγματικό παράδειγμα αυτού του μέλλοντος εξελίσσεται ενώπιον του αμερικανικού κοινού.
Ο Trump βασίζεται σε τεράστιους οικονομικούς πόρους για να διατηρήσει τη ρεπουμπλικανική πλειοψηφία στο Κογκρέσο, ενώ ο Elon Musk δαπανά εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια για τον ίδιο στόχο.
Παράλληλα, ο Trump επιδιώκει να μετατρέψει τις ενδιάμεσες εκλογές σε δημοψήφισμα για τον ίδιο, συνδέοντας τη χρηματική του υπόσχεση των 5.000 δολαρίων με μια νίκη των Ρεπουμπλικανών.
Το Reuters τονίζει επίσης ότι, τις τελευταίες εβδομάδες της εκστρατείας, ο Trump έχει τοποθετήσει τον εαυτό του στο επίκεντρο των προσπαθειών συσπείρωσης των Ρεπουμπλικανών ψηφοφόρων.
Το κεντρικό ζήτημα, επομένως, δεν είναι ούτε ο ίδιος ο Musk ούτε ο Trump προσωπικά.
Είναι ένα σύστημα που επιτρέπει στον ιδιωτικό πλούτο να μετατρέπεται σε πολιτική ισχύ σε τεράστια κλίμακα, ενώ η πολιτική ισχύς, με τη σειρά της, μπορεί να μετατοπίζεται προς τη διατήρηση και την επέκταση των συμφερόντων εκείνων που κατέχουν αυτόν τον πλούτο. Αυτό είναι ακριβώς το σημείο στο οποίο η δημοκρατία πρέπει να παραμείνει σε εγρήγορση.
Εξασθενεί η δημοκρατία όταν η ψήφος του λαού χάνει το νόημά της;
Όχι απαραίτητα. Κάποιες φορές η δημοκρατία εξασθενεί σταδιακά ενώ η ίδια η ψήφος παραμένει ανέπαφη, αλλά το περιβάλλον στο οποίο οι ψηφοφόροι διαμορφώνουν τις επιλογές τους επηρεάζεται υπερβολικά από εκείνους που κατέχουν πλούτο και εξουσία.
Η κάλπη μπορεί να παραμένει ανέγγιχτη, αλλά αν το πεδίο πάνω στο οποίο διαμορφώνονται οι πολιτικές επιλογές γίνει άνισο, η υγεία της δημοκρατίας δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο από την ακεραιότητα της κάλπης.
Από αυτή τη σκοπιά, όσα συμβαίνουν σήμερα στις ΗΠΑ δεν μπορούν να κατανοηθούν απλώς ως συνεργασία μεταξύ Trump και Musk ή ως ανταγωνισμός μεταξύ Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών.
Είναι μια πολύ ευρύτερη δοκιμασία για το αμερικανικό πολιτικό σύστημα: θα διευρύνουν η τεχνολογία και ο πλούτος την ισχύ των πολιτών ή την ισχύ εκείνων που κατέχουν την τεχνολογία;
Εάν η απάντηση είναι το δεύτερο, η προειδοποίηση του Biden αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Μια ολιγαρχία δεν ξεκινά απαραίτητα με την κατάργηση των εκλογών.
Μπορεί να ξεκινήσει όταν το χρήμα, οι πλατφόρμες και η πολιτική εξουσία διαπλέκονται τόσο στενά, ώστε οι απλοί πολίτες να μην έχουν πλέον στην πράξη μια ισότιμη ψήφο, αλλά μια ψήφο με μειωμένη επιρροή.
Αυτή ίσως είναι μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις που αντιμετωπίζει η Αμερική σήμερα: μια χώρα που θεωρεί τον εαυτό της μία από τις παλαιότερες σύγχρονες δημοκρατίες του κόσμου πρέπει τώρα να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα.
Στην εποχή των δισεκατομμυριούχων της τεχνολογίας, τι είναι αυτό που θα εμποδίσει τον πλούτο από το να μετατραπεί σε πολιτική εξουσία, και την πολιτική εξουσία από το να γίνει οικονομικό προνόμιο;
Αυτό ακριβώς ήταν το ερώτημα που έθεσε ο Biden παραμονές της αποχώρησής του από την προεδρία.
Η απάντηση, ωστόσο, δεν μπορεί πλέον να βρεθεί σε αποχαιρετιστήριες ομιλίες. Διαμορφώνεται στις ίδιες τις εκλογές και στη σχέση μεταξύ χρήματος, τεχνολογίας και της ψήφου του λαού.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών